Groentips & Groeninfo

14 april 2011: Terugblik lezing Prairieplanten

Prairiebeplanting

‘een evenwichtige, natuurlijk ogende en arbeidsextensieve aanplant met een

hoge esthetische waarde’

Door Maarten Vansteenhuyse    

 

Inhoud

1. Waarom ‘prairieplanten’ toepassen?

2. Wat is een prairie?

3. Wat zijn prairieplanten

4. Voor- en nadelen

5. Prairieplanten ecologisch?

6. Voorbeelden prairieplanten

7. Opbouw border

8. Onderhoud

9. Kostprijs

10. Voorbeeldprojecten / praktijkvoorbeelden

 

Bloemenrijk grasland

•  naturalistische tuin en / of ecologische tuin.

•  natuurlijke tuin = voortvloeiing uit het bestaande, omringende landschap of herinterpretatie van een verdwenen landschap.

 

Mixed border

•  formele tuin en / of klassieke vaste plantenborder

•  veel ‘uitheems’ plantmateriaal.

•  continue veredeling voor grotere en fellere bloemen, herfstkleur, vrucht, uniform plantmateriaal, enz.

  

Prairietuin

•  naturalistische tuin

•  veel ‘uitheems’ plantmateriaal.

•  continue veredeling voor sterke planten, lange bloeitijd, natuurlijk uitzicht, enz

  ð uitheemse soorten, vaak uit Noord Amerika uit de prairie zijn zeker niet

nieuw in Europese tuinen.

 

Natuur en tuinen

ð vandaag = planten met een natuurlijk karakter toegepast in door de natuur geïnspireerde beplantingsplannen.

 

Wat is een prairie

•  Het bekendste prairiegebied is de Great Plains, een vlakte ten oosten van de Rocky Mountains.

•  Vroeger bestond het uit duizenden ha grasvlaktes. Vandaag rest slechts nog een fractie (1%) van de oorspronkelijk oppervlakte.

•  Prairies bestaan uit; hooggrasprairies en laaggrasprairies op zowel droge als natte bodems.

•  Oorspronkelijke prairies bestaan het merendeel uit grasachtigen, zeggesoorten en vaste planten met een klein aandeel bol- en knolgewassen.

•  Prairies brandden vaak af op natuurlijke wijze door blikseminslagen of ze werden in brand gestoken. Door diepe wortels waren de meeste planten droogte- en hittebestendig. Sommige grassen uit de hooggrasprairie, bereiken een diepte van 5 - 7 meter.

•  In Amerika = tuinieren met prairieplanten, het toepassen van inheemse planten ð In Europa is dit ‘uitheems’ plantmateriaal

•  Men kent er naast de toepassing in private tuinen ook organisaties én universiteiten die zich specifiek bezighouden met het herstel van de oorspronkelijke prairies.

•  Vele prairieplanten die oorspronkelijk uit N-Amerika komen zijn echter al vele jaren in gebruik in Europa.

•  Vooral de prairieplanten uit de hooggrasprairie voelen zich hier goed op de rijke, vochtige bodems in ons klimaat.

 

Hooggras prairie (voorbeelden)

•  Andropogon (Warm season), Sorghastrum (Warm season)

•  Calamagrostis (Cold Season)

 

Laaggras prairie (voorbeelden)

•  Sporobolus (Warm season), Bouteloua (Warm season)

•  Calamagrostis (Cold season), Koeleria (Cold season)

 

Wat zijn prairieplanten

•  Botanisch gezien bestaan planten uit een groep ‘warm season’ en een groep ‘cold season’ planten.

  

Wat zijn prairieplanten - Cool season

•  ‘Cool season’ planten (= gematigde planten)

•  ontwikkeling = snelst in de lente en vroege zomer wanneer koude nachten volgen op warme dagen.

•  bij bodemtemperatuur vanaf 4 a 7 C°en dagtemperatuur tussen 18 en 23 C° komen de planten tot ontwikkeling.

•  groeipiek in het eerste groeijaar

 

Wat zijn prairieplanten - Warm season

•  ‘Warm season’ planten, vormen dikke aaneengesloten ‘plaggen’

•  ontwikkeling = snelst tijdens de zomer wanneer warme nachten volgen op hete dagen

•  beginnen pas volop te groeien wanneer de bodemtemperatuur boven de 15

a 18 C° uitstijgt.

•  ze groeien het best bij een dagtemperatuur tussen 24 en 27 C°

•  groeipiek pas na 3 a 5 jaar

 

Voordelen

•  Ecologisch waardevol en inpasbaar in de ‘natuurlijke tuin’.  Een prairie bezit verschillende lagen (bodembedekkers, maaiveld, planten en struiken) die zeer bepalend en attractief zijn voor zoogdieren, vogels, insecten, reptielen en amfibieën

•  winterbeeld door o.a.extra inbreng van siergrassen, aanwezigheid van zaaddozen

•  onderhoudsvriendelijk en pesticidenvrij

•  geen bodemverbetering en meststoffen nodig

•  geen begieting nodig. Prairieplanten (grassen en vaste planten) hebben een diep wortelgestel naargelang de regenval en zijn droogtebestendig. Daarenboven houden ze met hun diep wortelgestel de bodem zeer goed vast.

 

Nadelen

•  kostprijs ligt bij de aanplant hoger dan een klassieke border (extra inbreng siergrassen, bloembollen, grotere plantdichtheid,...)

•  extra lentebloei gebeurt door inbreng van bloembollen.

•  verkiezen steeds volle zon. Oost, west en zuidgerichte tuinen zijn mogelijk. Voor noordgerichte gronden is de toepassing van prairieplanten niet mogelijk.

 

‘Warm Season’ planten

Ratibida pinnata (Asteraceae), hoogte 175cm, bloei juli – september, kleur geel , zon – halfschaduw, frisse bodem

•  Solidago ‘Spätgold’ (Asteraceae), hoogte 70cm, bloei augustus - september, kleur geel, zon – halfschaduw, droge - frisse bodem

Vernonia crinita (Asteraceae), hoogte 200cm, bloei september - november, kleur purper – violet , zon – halfschaduw, frisse bodem.

Bouteloua gracilis (Poaceae), hoogte 80cm, bloei juni - oktober, kleur groen – bruin, zon – halfschaduw, frisse bodem

Sporobolus heterolepis (Poaceae), hoogte 80cm, bloei augustus- oktober, kleur groen – bruin, zon – halfschaduw, goede tuinbodem

Amsonia tabernaemontana (Apocynaceae), hoogte 100cm, bloei juni - juli, kleur paars, zon, goede tuinbodem

 

 

‘Cool Season’ planten

•  Baptisia australis (Fabaceae), hoogte 150cm, bloei juli – augustus, kleur blauw, zon, frisse bodem

•  Sisyrinchium striatum(Iridaceae), hoogte 50cm, bloei mei - juni,kleur zwavelgeel, zon, droge bodem, wintergroen

•  Thermopis lanceolata (Fabaceae), hoogte 75cm, bloei juni - juli, kleur geel, zon - halfschaduw, goede tuinbodem

•  Melica ciliata (Poaceae), hoogte 50cm, bloei mei - juni,kleur grijs – groen, zon, goede tuinbodem

 

Opbouw van de border

•  vertrek van onkruidvrij maaiveld ð bloemenweiden en bloemenrijke graslanden waar vertrokken wordt vanuit een bestaand grasland

•  in principe geen compost. Planten worden gekozen om te groeien volgens de bodemsoort

•  aanplanting in de lente is goed voor het vermeerderen van grassen (scheuren) Aanplanting in de winter vormt geen probleem voor containerplanten

• borders opgebouwd met prairieplanten verkiezen een zonnige standplaats; competitie met boomwortels dient vermeden te worden

 

Opbouw van de border

•  inzaaien = lagere slaagkans en het feit dat men pas na een vijftal jaar het beoogde effect zal bereiken. Planten = effect reeds in het eerste groeiseizoen duidelijk.

•  in kunstmatig aangelegde prairietuinen bestaat het assortiment uit:

          10% grassenfamilie

          25% Aster familie (Asteracea)

          15% bonen familie (Fabacea)

            5% elk rozen, munt, salie, lelie

•  binnen een natuurlijke prairiebeplanting heerst er een sterke natuurlijke concurrentiestrijd. Hierdoor zijn het vooral de verticaal groeiende planten die best tot ontwikkeling komen. We kunnen uitgaan van een plantdichtheid tussen de 6-9 planten/m².

 

Opbouw van de border

A. wolken - drifts

   ð de aanplant in drifts of wolken =  +/- natuurlijke verschijningsvorm.

   ð = een klein aantal grassoorten (4/5 soorten) in grote hoeveelheden + groot aantal vaste planten (10/20) maar in kleine hoeveelheden per soort.

   ð in natuurlijke groeiomstandigheden = alles gemengd

B. blokken

   ð repetitief karakter = gemakkelijke toepassing

   ð eenvoudige aanplanting d.m.v. uitzetten van een raster waarbinnen de plantvakken opgevuld worden.

C. conclusie

   ð drifts/wolken of vakjes/blokken.

   ð herhaling = goede leidraad.

   ð verticale opbouw van de border blijft belangrijk.

 

Opbouw van de border

Structuurplanten (5-10%)

     voorbeeld Eupatorium / Sporobolus / ...

Aspectplanten (45-50%)

     voorbeeld Echinacea / Rudbeckia / Solidago / ...

Begeleidplanten (40-45%)

     voorbeeld Liatris / Salvia / Amsonia / Origanum / ...

Pendelplanten (5%)

     voorbeeld Ratibida / Verbena / Verbascum / Achillea / ...

Strooiplanten (surplus)

     voorbeeld Allium / Oenothera /

 

Onderhoud

Eerste jaar ð wieden ð frequent (2-3 weken) (het eerste groeijaar voorzien prairieplanten 2/3 van hun groei in hun wortelsysteem. De maximale groei kan het eerste jaar achterwege blijven. Onderhoud en bestrijden van onkruid in dit eerste groeijaar van cruciaal belang.)

   ð 1 maaibeurt / afbranden (Maaien is aangewezen bij kleine siertuinen, afbranden bezorgt nutriënten aan de bodem, het moet gebeuren nadat de zaden zijn gevallen of voor de vroege lente, het opkomen van de bloembollen)

Tweede jaar ð wieden ð frequent (2-3 weken)

   ð 1 maaibeurt / afbranden  (idem)

Daarop volgend wieden ð sporadisch

   ð 1 maaibeurt / afbranden  (idem)

 

Onderhoud

Aanplanten van de prairieborder zonder bedekking van de bodem heeft dezelfde nadelen als een klassieke vaste plantenborder.

Onkruid schiet massaal op, het onderhoud verhoogt

   ð prairiebeplanting heeft langere levensduur

   ð er wordt niet elk jaar verjongd, bijgeplant en gescheurd

   ð de bodem bijkomend bedekken met een inert materiaal kan dit stimuleren

• Inert materiaal is vaak prijzig, maar wordt terugverdiend door een vermindering van het onderhoud.

Lava- kalk- of granietgesteente

• Ze geven ‘s nachts de warmte af

Mineralen uit het gesteente worden afgegeven, planten gebruiken de voedingsstoffen

Verdichting wordt tegengegaan bij intensieve betreding

siergrint – lavagesteente – natuursteen

   ð wit – geel – oranje – rood – bruin – groen – beige – grijs – bont – zwart

   ð kalksteen (comblanchien) – lava - basalt – dolomiet – mijnsteen –kalkzandsteen (Jura) - kwarts (lahn) – rolgrind (mignonette) – silex

   ð kaliber – 3-5mm – 5-8mm – 8-16mm

 

Praktijkvoorbeelden

•  Millenium Park (publiek park) Piet Oudolf

•  Hermannshof (onderzoekscentrum)

•  Jan Spruyt (vaste plantenkwekerij – rotonde Anzegem)

•  Montreal (publiek domein)

•  LBBW Diegem (kantoorgebouw)

•  Roularta Roeselare (grens publiek en privaat domein) Chris Ghyselen & Henri Claeys)

•  Herfstborder park Beervelde

•  The High Line New York

•  Battery Park New York Piet Oudolf

 

Bronvermelding

•www.vasteplant.be

•www.upress.umn.edu

•www.midwestprairies.com

•http://www.michigandnr.com/publications/pdfs/huntingwildlifehabitat/Landowners_Guide/Habitat_Mgmt/Grassland/Warm_Grass.htm

•http://www.shef.ac.uk/landscape/staff_minisites/james/research/past/establishment_by_sowing/prairie_grasses.htm

•http://plantpost.blogspot.com/2007/10/natuurlijk-ontwerpen-met-vaste-planten.html

•www.thehighline.org

•http://www.extension.umn.edu/distribution/horticulture/DG6748.html

•Prairietuinen, Laurence Machiels, stichting Kunstboek

•www.botanischergarten.uni-frankfurt.de

•www.sichtungsgarten-hermannshof.de

•www.millenniumpark.org/artandarchitecture/lurie_garden.html

•www.oudolf.com

•www.epimedium.be

•www.hetwilgenbroek.be

•Gardens Illustrated

 

 

Plantenlijst voor Prairietuinen;

Latijnse naam

Bomen

Cercis canadensis

Prunus subhirtella 'Autumnalis'

Prunus sargentii

Quercus macrocarpa x bicolor 'Schuettii'

Robinia pseudoacacia 'Chicago Blues'

Heesters

Buxus micorphylla var. koreana 'Wintergreen'

Caryopteris x clandonensis 'Black Knight'

Euonymus alatus 'Compacta'

Perovskia 'Little Spire'

Paeonia suffruticosa 'Renkaku'

Syringa meyeri 'Palibin'

Taxus cuspidate 'Capitata'

Taxus x media 'Hicksii'

Taxus cuspidate 'Dwarf Bright Gold'

Vitex agnus castus

Hagen

Carpinus betulus 'Fastigiata'

Fagus sylvatica

Thuja occidentalis 'Nigra'

Thuja occidentalis 'Wintergreen'

Thuja occidentalis 'Pyramidalis'

Thuja occidentalis 'Brabant'

Thuja standishii x plicata 'Spring Grove'

Vaste Planten

Achillea 'Credo'

Achillea 'Walther Funcke'

Agastache 'Blue Fortune'

Allium 'Summer Beauty'

Amorpha canescens

Amsonia hubrichtii

Amsonia tabernaemontana var. Salicifolia

Anemone hupehensis 'Preacox'

Anemone hupehensis 'Splendens'

Anemone leveillei

Aruncus 'Horatio'

Asclepias incarnata

Asclepias tuberosa

Aster ericoides 'Blue Star'

Aster 'October Skies'

Aster divaricatus

Aster lateriflorus 'Horizontalis'

Aster novae-angliae 'Violetta'

Aster oblongifolius 'October Skies'

Astilbe chinensis var.taquetii 'Purpurlanze'

Astrantia major 'Claret'

Astrantia major 'Roma'

Baptisia leucantha

Baptisia 'Purple Smoke'

Calamintha nepeta subsp.nepeta

Campanula glomerata 'Caroline'

Dalea purpurea

Digitalis ferruginea

Dodecatheon 'Aphrodite'

Echinacea pallida

Echinacea purpurea 'Green Edge'

Echinacea purpurea 'Rubinglow'

Echinacea tennesseensis

Echinacea 'Orange Meadowbrite'

Echinacea 'Sunset'

Echinops bannaticus 'Blue Glow'

Epimedium x versicolor 'Sulphureum'

Epimedium grandiflorum 'Lilafee'

Eryngium bourgatii

Eryngium yuccifolium

Eupatorium maculatum 'Gateway'

Eupatorium maculatum 'Purple Bush'

Filipendula rubra 'Venusta Magnifica'

Gentiana andrewsii

Geum rivale 'Flames of Passion'

Geum triflorum

Geranium x cantabrigiense 'Karmina'

Geranium 'Dilys'

Geranium phaeum f. Album

Geranium sanguineum 'Max Frei'

Geranium x oxonianum 'Claridge Druce'

Geranium soboliferum

Gillenia trifoliata

Helenium 'Rubinzwerg'

Helleborus orientalis

Hemerocallis 'Gentle Shepherd'

Hemerocallis 'Chicago Apache'

Heuchera 'Palace Purple'

Hosta 'Blue Angel'

Hosta 'Halycon'

Hosta 'White Triumphator'

Inula magnifica 'Sonnestrahl'

Kalimeris incisa

Knautia macedonica

Liatris spicata

Liatris spicata 'Alba'

Limonium latifolium

Lythrum alatum

Mertensia virginica

Mondarda didyma 'Scorpion'

Origanum vulgare 'Herrenhausen'

Paeonia lactiflora 'Jan Van Leeuwen'

Persicaria amplexicaulis 'Firedance'

Persicaria polymorpha

Phlomis tuberosa 'Amazone'

Phlox paniculata 'Blue Paradise'

Phlox maculata 'Delta'

Polystichum setiferum 'Herrenhausen'

Rodgersia pinnata 'Superba'

Ruellia humilis

Salvia x sylvestris 'Blue Hill'

Salvia x sylvestris 'Dear Anja'

Salvia x sylvestris 'May Night'

Salvia x sylvestris 'Amethyst'

Salvia x sylvestirs 'Rugen'

Salvia x sylvestris 'Wesuwe'

Salvia verticillata 'Purple Rain'

Salvia pratensis 'Pink Delight'

Sanguisorba menziesii

Sanguisorba canadensis 'Red Thunder'

Saponaria x lempergii 'Max Frei'

Scutellaria incana – Skullcap

Sedum x hybrida 'Bertram Anderson'

Silphium laciniatum

Smilacina racemosa

Stachys officinalis 'Hummelo'

Stachys officinalis 'Rosea'

Thalictrum delavayi 'Elin'

Tradescantia 'Concord Grape

Tricyrtis formosana

Tricyrtis x 'Tojen'

Veronica longifolia 'Pink Damask'

Veronica spicata 'Giles Van Hees'

Veronica longifolia 'Lila Karina'

Veronicastrum virginicum 'Rosea'

Veronicastrum virginicum 'Fascination'

Veronicastrum virginicum 'Temptation'

Veronicastrum virginicum 'Diane'

Zizia aurea

Grassen

Briza media

Calamagrostis x acutiflora 'Karl Foerster'

Calamagrostis brachytricha

Carex muskingumensis

Chasmanthium latifolium

Deschampsia caespitosa 'Goldstaub'

Eragrostis spectabilis

Hakenochloa macra

Miscanthus sinensis 'Malepartus'

Molinia caerulea 'Dauerstrahl'

Molinia caerulea 'Moorflamme'

Molinia litoralis 'Transparent'

Panicum virgatum 'Shenandoah'

Pennisetum alopecuroides 'Cassian'

Schizachyrium scoparium 'The Blues'

Sesleria autumnalis

Sorghastrum nutans 'Sioux Blue'

Sporobolus heterolepis

Bollen en knollen

Allium christophii

Allium atropurpureum

Allium sphaerocephalon

Allium aflatunense 'Purple Sensation'

Camassia leichtlinii 'Blue Danube'

Camassia cusickii

Crocus vernus

Crocus sieberi ssp. 'Firefly'

Colchicum speciosa

Tulipa hageri 'Splendens'

Tulipa bakeri 'Lilac Wonder'

Tulipa aucheriana

Tulipa 'Spring Green'

meer

 

 

 

12
Nov
Vergane glorie - Blik op de tuin 875
11
Nov
hoe krijg ik bijzondere vogels in de tuin